71 terim
Resmî İşlem ve Harç Terimleri Sözlüğü
Bu nedir?
İfraz, tevhit, intikal, azilname, harç, damga vergisi gibi resmî işlem ve harç terimlerinin kısa, net tanımları. Her terimin hangi işlemin maliyetini etkilediğini de gösteriyoruz — kalem kalem tutarlar ilgili işlem sayfasında.
Tapu terimleri
- Cins Tashihi (Cins Değişikliği)
- Taşınmazın niteliğinin (ör. arsadan binaya) tapu kütüğünde güncellenmesi işlemidir.
- DASK (Zorunlu Deprem Sigortası)
- Binalar için zorunlu deprem sigortasıdır; tapu devrinde ve abonelik işlemlerinde geçerli poliçe aranır.
- Emlak Vergisi
- Bina, arsa ve araziler için belediyeye yılda iki taksitte ödenen, rayiç değere dayalı vergidir.
- İfraz (Ayırma)
- Tapuda kayıtlı bir parselin (taşınmazın) birden fazla parsele bölünmesi işlemidir.
- İntikal
- Bir malın mülkiyetinin ölüm (miras) veya başka bir yolla bir kişiden diğerine geçmesidir.
- İpotek
- Bir borcun (genelde konut kredisinin) teminatı olarak taşınmaz üzerine konulan rehin hakkıdır.
- İpotek Fek (Terkin)
- Borç bittiğinde ipoteğin tapudan kaldırılmasıdır; tapu harcı alınmaz, yalnızca döner sermaye ödenir.
- Kat İrtifakı
- Henüz tamamlanmamış (inşaat hâlindeki) yapıda, ileride kurulacak bağımsız bölüm üzerindeki haktır.
- Kat Mülkiyeti
- Tamamlanmış bir yapıdaki bağımsız bölüm (daire, dükkân) üzerinde kurulan ayrı mülkiyet hakkıdır.
- Paylı (Hisseli) Mülkiyet
- Bir taşınmaza birden fazla kişinin belirli paylarla ortak malik olmasıdır.
- Rayiç / Emlak Vergisi Değeri
- Belediyece belirlenen ve tapu harcı matrahının alt sınırını oluşturan taşınmaz değeridir.
- Şerh
- Tapu kütüğüne işlenen ve kişisel bir hakkı (ör. satış vaadi, kira) üçüncü kişilere karşı güçlendiren kayıttır.
- Takyidat
- Bir taşınmazın tapu kaydındaki ipotek, haciz, şerh gibi kısıtlayıcı kayıtların bütünüdür.
- Tapu Harcı
- Taşınmaz devir ve tescil işlemlerinde, işlem türüne göre değer üzerinden alınan harçtır.
- Tereke
- Ölen kişiden (muristen) mirasçılara kalan tüm mal, hak ve borçların bütünüdür.
- Tevhit (Birleştirme)
- Birbirine bitişik birden fazla parselin tek bir parsel hâline getirilmesidir.
Noter terimleri
- Azilname
- Daha önce verilmiş bir vekaletin noter aracılığıyla geri alınması (iptali) belgesidir.
- Düzenleme / Onaylama
- Düzenlemede noter metni bizzat yazar; onaylamada hazır bir belgedeki imzayı doğrular. Düzenleme daha yüksek ücretlidir.
- e-Noter
- Bazı noter işlemlerinin notere gitmeden, e-Devlet kimlik doğrulamasıyla elektronik yapılmasını sağlayan sistemdir.
- Gayrimenkul Satış Vaadi Sözleşmesi
- Bir taşınmazın ileride satılacağının noter önünde taahhüt edildiği ön sözleşmedir.
- Muvafakatname
- Bir işlem için rıza ve onay verildiğini gösteren, çoğunlukla noterde düzenlenen beyandır.
- Resen Senet
- Noterin tarafların beyanına göre bizzat düzenlediği resmî senettir.
- Suret / Örnek (Noter)
- Bir belgenin noterce onaylanmış, aslına uygun kopyasıdır.
- Taahhütname
- Bir kişinin belirli bir edimi yerine getirmeyi tek taraflı üstlendiği, çoğunlukla noter onaylı belgedir.
- Vekaletname
- Bir kişinin, başkası adına belirli işleri yapmaya yetki verdiğini gösteren noter belgesidir.
Mali terimleri
- Beyanname
- Bir verginin, mükellef tarafından ilgili idareye bildirildiği resmî belge.
- Damga Vergisi
- Sözleşme, senet, makbuz gibi kâğıtların düzenlenmesinden alınan vergidir.
- Değerli Kâğıt
- Belirli işlemlerde kullanılması zorunlu, bedeli Hazinece belirlenen resmî kâğıt veya belgedir.
- Döner Sermaye Hizmet Bedeli
- Tapu işlemlerinde harçtan ayrı olarak alınan, TKGM tarifesiyle belirlenen işlem bedelidir.
- Gecikme Faizi
- Sonradan tarh edilen verginin, normal vadesinden tarhına kadar geçen döneme uygulanan faiz.
- Gecikme Zammı
- Vadesinde ödenmeyen kamu (amme) alacağına her ay için uygulanan zam.
- Güvence Bedeli (Teminat / Depozito)
- Abonelik gibi işlemlerde alınan, borç yoksa iade edilen geçici teminat; kalıcı gider değildir.
- Harç (Maktu ve Nispi)
- Devletin sunduğu belirli bir hizmet veya işlem karşılığında alınan mali yükümlülüktür.
- İstisna (Vergi)
- Aslında vergiye tabi bir işlem veya kazancın kanunla vergi dışında tutulması.
- Karşılıklılık (Mütekabiliyet)
- Bir ülkenin, vatandaşlarına uygulanan muameleyi karşı ülke vatandaşlarına da uygulaması ilkesi.
- Matrah
- Bir vergi veya harcın hesaplandığı temel tutar (ör. tapu harcında satış bedeli).
- Memur Aylık Katsayısı
- Memur maaşlarının ve buna bağlı bazı resmî bedellerin (ör. bedelli askerlik) hesabında kullanılan, Ocak ve Temmuz'da güncellenen çarpandır.
- MTV (Motorlu Taşıtlar Vergisi)
- Trafiğe kayıtlı motorlu araçlardan yılda iki taksitte alınan vergidir (Ocak ve Temmuz).
- Muafiyet
- Belirli kişi ya da durumların bir vergi veya harçtan tamamen tutulmaması; o kalem hiç doğmaz.
- Nispi ve Maktu Harç
- Maktu harç sabit tutardır; nispi harç bir değere oran uygulanarak hesaplanır.
- ÖTV (Özel Tüketim Vergisi)
- Belirli mal gruplarından (araç, akaryakıt, alkol, tütün, elektronik) bir kez alınan tüketim vergisi.
- Veraset ve İntikal Vergisi
- Miras veya bağış yoluyla edinilen mallardan alınan, tapu harcından ayrı, artan oranlı vergidir.
- Vergi Ziyaı
- Verginin zamanında veya tam tahakkuk etmemesi; buna bağlı kesilen ceza.
- Yeniden Değerleme Oranı (YDO)
- Maktu harç, vergi ve cezaların her yıl 1 Ocak artışında esas alınan resmî orandır. 2026 YDO %25,49; maktu tutarlar CB Kararıyla %18,95 arttı.
Araç terimleri
- Araç Ekspertizi
- İkinci el aracın hasar, boya ve mekanik durumunun uzmanca incelendiği, isteğe bağlı ücretli hizmettir.
- Araç Tescili
- Bir aracın trafik siciline kaydedilip plaka ve tescil belgesi (ruhsat) verilmesidir.
- Egzoz Gazı Emisyon Ölçümü
- Araçların egzoz gazı değerlerinin ölçüldüğü, muayeneden ayrı ve zorunlu işlemdir.
- Fenni Muayene
- Araç muayenesinin resmî adıdır; aracın trafik güvenliği ve teknik uygunluğunun periyodik denetimidir.
- Kasko Değeri
- Bir aracın güncel sigorta/piyasa değeri; MTV'de motor hacmiyle birlikte vergiyi belirleyen ölçüttür.
- Ruhsat (Tescil Belgesi)
- Aracın trafik siciline kaydını ve maliki gösteren, değerli kâğıt niteliğindeki belgedir.
- Tramer (Hasar Kaydı)
- Araçların geçmiş sigorta hasar kayıtlarının tutulduğu merkezî sistemdir.
- Zorunlu Trafik Sigortası (ZMSS)
- Motorlu araçlar için zorunlu mali sorumluluk sigortasıdır; üçüncü kişilere verilen zararı karşılar.
Kimlik terimleri
- Mavi Kart
- İzinle Türk vatandaşlığından çıkanlara ve alt soylarına verilen, bazı hakları saklı tutan belgedir.
- Veraset İlamı (Mirasçılık Belgesi)
- Mirasçıları ve miras paylarını gösteren resmî belgedir; noterden veya sulh hukuk mahkemesinden alınır.
- Vukuatlı Nüfus Kayıt Örneği
- Kişinin ve aile bireylerinin nüfus olaylarını (doğum, evlilik, ölüm) gösteren nüfus kaydıdır.
Marka terimleri
- EPATS
- TÜRKPATENT'in marka, patent ve tasarım başvuru ve ödemelerinin yapıldığı çevrimiçi sistemidir.
- Faydalı Model
- Buluş basamağı daha düşük yenilikler için, incelemesiz ve daha kısa sürede alınan koruma belgesidir.
- Marka
- Bir işletmenin mal veya hizmetlerini başkalarınınkinden ayırt etmeye yarayan ad, logo veya işarettir.
- Marka / Patent Vekili
- Sınai mülkiyet başvurularını sahibi adına takip eden yetkili uzmandır; ücreti resmî tarifeye dahil değildir (piyasa).
- Nice Sınıflandırması
- Marka tescilinde mal ve hizmetlerin ayrıldığı, uluslararası 45 sınıflık sınıflandırma sistemidir.
- Patent
- Yeni, buluş basamağı içeren ve sanayiye uygulanabilir bir buluşa verilen tekel hakkıdır.
- Rüçhan Hakkı
- İlk başvurunun tarihini esas alarak sonraki başvurulara öncelik sağlayan haktır (ör. yurt dışı başvurudan sonra).
- Sınai Mülkiyet
- Marka, patent, faydalı model, tasarım ve coğrafi işaret gibi hakları kapsayan üst kavramdır.
- Tasarım Tescili
- Bir ürünün görünümünü (şekil, desen, renk) koruyan sınai mülkiyet hakkıdır; koruma 5+5 ile 25 yıla kadardır.
SGK terimleri
- Bağ-Kur (4/b)
- Esnaf, çiftçi ve şirket ortağı gibi kendi adına çalışanların 5510 sK 4/b sigortalılığı.
- GSS (Genel Sağlık Sigortası)
- Sağlık hizmetlerinden yararlanmayı sağlayan zorunlu sigorta; güvencesi olmayan için ayrı prim.
- Hizmet Borçlanması
- Sigortalı sayılmayan bazı sürelerin (askerlik, doğum, doktora) prim ödenerek hizmete saydırılması.
- İsteğe Bağlı Sigorta
- Zorunlu sigortalılığı olmayanların gönüllü prim ödeyerek emeklilik ve sağlık hakkını sürdürmesi.
- Prime Esas Kazanç (PEK)
- Sigorta priminin hesaplandığı kazanç tutarı; bir alt (asgari) ve üst (tavan) sınırı vardır.
Hukuk terimleri
- Apostil
- Bir resmî belgenin yurt dışında geçerli olması için vurulan uluslararası tasdik şerhi.
- Arabuluculuk
- Uyuşmazlıkların, tarafsız bir arabulucu eşliğinde mahkemeye gitmeden çözülmesi yöntemi.
Sözlük güncelleme: